भूमिपुत्रहरु माकुरे जालैमा

द्वारा प्रकाशित गरिएको हो |
October 5th, 2020
अनुमानित पढ्ने समय : 3 मिनेट
फाईल तस्विर

काठमाडौं । छसस । जुन समुदायको भाषा, धर्म, संस्कार, संस्कृति र भूभाग हुँदैन त्यो समुदायलाई साचो अर्थमा जनजाति भनिन्छ । तर नेपालको सन्दर्भमा भने छुट्टै भाषा, धर्म, संस्कार, संस्कृति र निश्चित भूभाग हुन्छ त्यसलाई जनजाति परिभाषा भित्र पारिएका छन् । अर्थात् नेपालको सन्दर्भमा भूमिपुत्रहरुलाई जनजाति भनेर भनिएको छ । यिनै भूमिपुत्रहरु मुलुकको मालिक हुन् तर देशी विदेशी प्रतिक्रियावादीहरुले यी भूमिपुत्रहरुलाई मुलुकमा अधिकार र पहिचान विहिन बनाउँदै आएको इतिहास छ र कथित हक, हित र अधिकारको हवला दिदै आदिवासी भूमिपुत्रहरुलाई माकुरी जालोमा पार्दै आएका छन् ।
नेपाल राष्ट्रको पहिचान दिने सवालमा होस् या निर्माण गर्ने सवालमा होस् जनजातिहरुले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन् । त्यसको गहन समिक्षा र मूल्यांकन नगरिनु विगतका शासकहरुको भूमिपुत्रहरु प्रतिको अन्याय त होनै, के लोकतन्त्रमा पनि जनजातिहरु अरुले भन्ने गरेका र बुझ्ने गरेको रुपमा आफुलाई उभ्याउने कि यो देशको जिम्मेवार नागरिकको रुपमा उभ्याउने भन्ने गम्भीर प्रश्न अगाडि खडा भएको छ । विगत निरंकुश पञ्चायती व्यवस्थामा आदिवासी जनजातिमध्येका केही टाठाबाठाहरुलाई टपक्कै टिपेर राष्ट्र र समाजको प्रतिनिधित्व गर्नदिने जुन शासकहरुको कृपाको राजनीतिक स्वभाव थियो त्यो भन्दा केही फरक व्यवहार लोकतान्त्रिक शासनले देखाएको भएपनि यिनीहरुको चरित्र हेर्दा स्वयं सुधारिएको छैन भन्दा अन्यथा हुनेछैन । जातीयता र क्षेत्रीयताको आधारमा राजनीतिक हक अधिकारको खोजी गर्नु अन्यथा नभएपनि कुनै अर्काे जाति र क्षेत्रका जनताको मानमर्दन हुनेगरी आदिवासीहरु संगठीत हुनु स्वयं आफ्नै लागि पनि राम्रो विषय होइन । विगत राज्य व्यवस्था सञ्चालनको भूमिका कुनै एउटा निश्चित वर्गको हातमा भएको हुनाले अल्प संख्यक जातिहरुले अपमानको सामना गरेको हुन सक्छ । देशमा लोकतन्त्र स्थापना भएको छ । राष्ट्रलाई अग्रगामी मार्गमा कसरी लैजाने र देशमा शान्ति स्थापना कसरी गर्ने भन्ने विषयमा आदिवासीहरुले एकआपसमा बहस चलाउन आवश्यक छ । आदिवासीहरुलाई विदेशीका दानापानीमा आश्रित वर्गका रुपमा मात्र मूल्यांकन गर्ने वर्ग राष्ट्रिय राजनीतिमा अहिले पनि हावी छ । आदिवासी हरेक राजनीतिक पार्टीको पछाडिको यात्राबाट मात्र आफ्नो वर्गको उत्थान र राष्ट्रको प्रगति देखिरहेका छन् भने त्यो भ्रमबाट मुक्त हुन आवश्यक छ । सरसर्ती हेर्दा आदिवासीलाई राम्रो लागे पनि राष्ट्रको कचिंगल राजनीतिक अवस्थाले आदिवासी वर्गको र राष्ट्रको भविष्य कस्तो हुने हो भन्ने विषय अहिले पनि अन्यौल नै छ । नेपालको राजनीतिमा आदिवासीहरुको भूमिका महत्वपूर्ण भएपनि पछिल्लो समयमा आदिवासीको नाममा राजनीति गर्नेहरुको गतिविधि हेर्दा देशप्रति जिम्मेवार भएको देखिदैन । सानातिना झुण्ड बनाएर एक नेपालीले अर्काे नेपालीलाई औला सोझ्याउने प्रवृत्ति नत्याग्ने हो भने देशमा प्रगति न देखिन्छ न त देशले अग्रगामी फड्को नै मार्न सक्छ । देश र नेपाली जनताको अहित हुने यस्ता अन्तरवस्तुलाई केलाएर आदिवासीहरुले आफ्नो र राष्ट्रको पहिचान जोगाउन सक्नुपर्छ । त्यस्तो सत्कार्य गर्न सकिएन भने हाम्रो भविष्य पनि अन्धकार र अन्यौल बन्ने खतरातर्फ आदिवासीको ध्यान जान जरुरी छ । यी वर्गले हरेक राजनीतिक विवादमा बलियो हतियारको रुपमा सँधै उपयोग हुने सत्ताको शिखर भने अरु नै टाठाबाठाले चुम्ने हो भने आदिवासी सिमान्तकृत समुदायहरु हतियार मात्र बन्नु हुँदैन भन्ने मनस्थिति बनाउनुपर्दछ । देशले विवाद होइन समाधान खोजेको छ । आपसी फाटो होइन एकता खोजेको छ । राष्ट्रको संवेदनशील अवस्थामा आदिवासी समुदायलगायतका अन्य समुदायहरु परिक्षाको घडीमा छन् भन्ने कुरा बौद्धिक जगतले अपेक्षा गरेका छन् । आदिवासीहरुले निश्चित दायरा भित्रको हक र अधिकारको कुरा गरेर आफै आफुलाई खुम्च्याउनु हुँदैन । सिंगो राष्ट्र हाक्ने क्षमता राख्न सक्छन् भन्ने देखाउनका लागि पनि उनीहरुले राष्ट्रका सामु जिम्मेवार ढंगले प्रस्तुत हुन आवश्यक छ । नेपालको राजनीतिमा अग्रस्थानमा देखिएका उच्च जातिका पृष्ठपोषकहरुले आदिवासी लगायतका अन्य समुदायलाई अत्यन्तै माया गरेको जस्तै गरी आआफ्नै पार्टीमा भित्र्याएका त छन् तर जुन ढंगले राजनीतिक हैसियत दिनुपर्ने हो त्यो भने दिएका छैनन् । पुरातनवादी चिन्तनबाट ग्रस्त यी समुदायहरु आफ्नो जीवन राष्ट्रको कोषबाट चलाईरहेका छन् भने आदिवासी लगायतका सिमान्तकृत समुदायलाई डलरका पछाडि दौडन पर्ने अवस्था सिर्जना गरिदिएका छन् । मुलकुरा आदिवासीले अब कुनै पनि कथित उच्च जातिकाहरु हस्ति भएको राजनीतिक पार्टीका पछाडि लागेर उनीहरुको झोला बोक्ने होइन, राष्ट्रको नेतृत्व गर्ने ठाउँमा आफै पुग्नुपर्ने हुन्छ भन्नका लागि कुनै पनि पाखण्डी या पाखण्डीहरुको विचारको दाम्लोमा आदिवासी लगायतका समुदाय बाँधिनु हुँदैन । राष्ट्रलाई खम्बित गर्नुका लागि आदिवासीहरुलाई नै अगाडि सारिएको देखिन्छ । यो नेपालको इतिहासमा आदिवासी भूमिपुत्रहरुलाई छिन्नभिन्न पार्ने र आपसमै जुध्न लगाउने उच्च जाति भनाउदाहरुको खतरनाक खेल हो । यो खेलबाट आदिवासी सिमान्तकृत समुदायले आफुलाई सुरक्षित राख्न सक्नु पर्छ । विश्व राजनीतिक इतिहास र नेपालको सन्दर्भलाई जोड्ने हो भने आदिवासी भूमिपुत्रहरुले यो राष्ट्रको निर्माणमा ठूलो भूमिका खेलेको देखिन्छ । यसमा कुनै दुईमत छैन ।

 

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित समाचार